Belê temaşevanên hêja, ji berê da dibêjin Çiyayê Kurmênc. Yes, dear viewers, since ancient times they call it the Mountain of the Kurds.
Çiyayê Kurmêncî tê naskirin bi çiyayê xwe, bi gundê xwe, bi xwezayê xwe, bi gel û newalê xwe, bi darê xwe, bi ava xwe. The Mountain of the Kurds is known for its mountains, its villages, its nature, its valleys, its trees, and its water.
Gelek gundê Efrînê hatin avakirin li serê çiya da. Many villages of Afrin were built on the mountaintops.
Îro jî em li bajarê Reco ne. And today we are in the town of Rajo.
Îro jî emê bi hevra gundê Xirabê Simaq nas bikin. Today, together we will get to know the village of Xirabê Simaq.
Ka îro jî em darbazi vê gundî bibin, em bi hevra gundê Xirabê Simaq nas bikin. Let's enter this village today, let's get to know the village of Xirabê Simaq together.
Belê em darbazi gundê Xirabê Simaq bûn. Yes, we have entered the village of Xirabê Simaq.
Ev gunda jî me got cîhekî gelek bilind e, li serê çiyayekî da tî avakirin. This village, as we said, is a very high place, it is built on top of a mountain.
Ev pişta me yê xuyayî tixûbê, bakurê Kurdistanê ye. What is visible behind us is the border, Northern Kurdistan.
Bajarê Qirixanê ye, bajarê Islahiyê ye, ev gundê Qirixanê ne. It is the city of Kırıkhan, the city of İslahiye, these are the villages of Kırıkhan.
Li piş wî zata çiyayekî herî bilind e, bi nav û deng heye, Çiyayê Amanos e. Actually, behind it there is a very high mountain, it is famous, it is the Amanos Mountain.
Niha jî em darbazî mala birê Mihemed bûn, kekê Mihemed bûn. Now we have entered the house of Brother Mihemed, Mr. Mihemed.
Emê hinekî dîroka vî gundî ji kekê Mihemed nas bikin. Merheba ji te ra. We will learn a bit about the history of this village from Mr. Mihemed. Hello to you.
Ahlen we sehlen were delal. Ahlen we sehlen, wi hatina we, hatina we xweş, ser sera me, ser çavê me wi nîk û qedem anî. Ahlen we sehlen. Welcome dear brother. Welcome, your coming is pleasant, upon our heads, upon our eyes, you brought goodness. Welcome.
Evderê gundê Xirabê Simaq, gundekî di quncikê çiyê da. Şên bûye, cîyê xwe pir bilind e. This place is the village of Xirabê Simaq, a village in the corner of the mountain. It was populated, its location is very high.
Û ev gundo jî, em teqrîben gorî hawl didin jimarê bav û kalê me, kal û pîrê me, ji sêsed salî da ev gund şên bûye. And this village, approximately according to what our ancestors, our grandfathers and grandmothers say, this village has been populated for three hundred years.
Lê di vê sêsed salî da teqrîben dû neqla ev gundo çêbûye û xera bûye. But in these three hundred years, approximately twice this village was built and ruined.
Heta neqla sisiyê me hat şên kir di heştê û neha da me hat şên kir. Until the third time we came and populated it, in eighty- nine [1989] we came and populated it.
Em ji sê gunda darbasî vî gundî bûn, ji gundê Hesen em hatin, hinek ji Kurê hatin, hinek ji Kumreşê hatin. We moved to this village from three villages; we came from Hesen village, some came from Kurê, some came from Kumreşê.
Me vê gundo şên kir ji ber ku em xudan pez in, û em xudan zîraet in jî. We populated this village because we are sheep owners, and we are farmers too.
Ê berî we kê bû? And who was here before you?
Berî me, hew jî kes bûn berî me, yanî pez bûn, di bînin vê gundo şênkirî bûn. Before us, there were people before us too, meaning [shepherds with] sheep, we see this village was populated.
Lê dehişta wext zeman da re gund hat xerakirin. But passing through time and eras, the village was ruined.
Ji dest xezewat in, tûne ne, îş in ne, çi wera çêbûne, rehilîn, ji vî gundî rehilîn. Due to raids, poverty, or jobs, whatever happened like that, they migrated, they migrated from this village.
Gund xera bû yanî. The village was ruined, basically.
Kî bûn? Wana nas dikin? Kesê li vir da berê jiyan dikirin? Who were they? Do you know them? The people who lived here before?
Ê wek em dibîsin, wek jimara hal û hawl didin, mala Betalê bûn, mala Xelîl Eppo bûn, mala Sînê bûn. Eh, as we hear, as the stories tell, it was the Betal family, the Xelîl Eppo family, the Sînê family.
Malên ihana, malbet in î, wek vê malbatna, vê gundana carna şên kirine û ji berî me hew livir bûn. Families like that, families, like these families, they sometimes populated these villages and before us they were here too.
Û ji berî wan jî em nizanin kî livir bûn. And before them, we don't know who was here.
Di heştê û neha da em hatin me vê gundo şên kir. In eighty-nine we came and populated this village.
Heştê û neha da? In eighty-nine?
Heştê û neha da. In eighty-nine.
Û naha hûn çend mal in li vî gundî? And now how many families are you in this village?
Hevno hinek darbasî Tirkiyê bûn, hinek darbasî Şediya bûn, cîranê me ne, ew jî Şediya. Some of them moved to Turkey, some moved to Şediya, they are our neighbors, that is Şediya too.
Gundê Şediya, darbasî Şediya bûn, li vî derî cîh û mekon girtin e, î nuka halîyen li vî derê ne. The village of Şediya, they moved to Şediya, they took place and location here, the ones currently here.
Wî jî bi xwe ji gunda hatine vir? Did they themselves come here from villages too?
E teben em ji gunda hatin, em ji gundê Hesen hatin, em ji Kurê hatin, em ji Kumreşê hatin, em ji sê gunda hatin me vê gundo şên kirî. Yes of course we came from villages, we came from Hesen village, we came from Kurê, we came from Kumreşê, we came from three villages and we populated this village.
Em manê pez hatin, û em manê zîraetê hatin. We came for the sake of sheep, and we came for the sake of farming.
Dar zeytûnê me, erdê me li viderê hene. Our olive trees, our lands are here.
Î darê pez hewandine, î hinek pez hewandine, hineko bîstan çandine, em her hinek me tiştinî anîne vê gundî. The ones keeping sheep, some kept sheep, some planted vegetable gardens, each of us brought something to this village.
Birê Mihemed, naha ev gundê we jî nîzî vir in? Tu behsa te, behsa gundê Hesen kir, gundê Kurê kir... Ev jî nîzikî vir in? Brother Mihemed, now are your villages near here too? You mentioned, mentioned Hesen village, Kurê village... Are these near here too?
Erê, gundê Hesen ji me va nîzik e, Kumreş nîzik e, Kurê nîzik e, Sindir, Şediyo. Yes, Hesen village is near us, Kumreş is near, Kurê is near, Sindir, Şediyo.
Û bakurê me viderê Qirixan e, Islahiye. And to our north here is Kırıkhan, İslahiye.
Gundê Sûrke ye, ew zate li ser me va ye. Sûrke village, that is actually above us.
Û bi şemal da meselen gundê Meydan Ekbes e, stasyona trênê ye, ev gundê hanê gîş li ber me va ne. And to the north, for example, Meydan Ekbes village, the train station, all these villages are before us.
Ev gunda jî, min bala xwe didê hinek xirbe tê da hene. Xirbê kevin in. This village too, I notice there are some ruins in it. They are old ruins.
Erê Xirabê Simaq, xirabê kevin tê hene. Yes, Xirabê Simaq, there are old ruins in it.
Xirabê Keştiyo heye, Xirabê Mecîd heye, Geliyê Sorsînê heye, Erdê Dûlê heye. There is Keştiyo Ruin, Mecîd Ruin, Sorsînê Valley, Dûlê Land.
Hav gundê me jî li ser çiyayekî hatiye çêkirin, navê vî çiyayî Çiyayê Kurkê ye. This village of ours is built on a mountain, the name of this mountain is Kurkê Mountain.
Ji kû hatiye vî navî? Where did this name come from?
E weleh hewa navê Kurkê, navekî kevn e, ez nizanim ji kuderê hatiye. Eh well, that name Kurkê is an old name, I don't know where it came from.
Bes Xirabê Simaq nav hat ji, di bofkê me hawl didin, anû berê viderê simaq bû. But the name Xirabê Simaq came from, our fathers say, that formerly this place was sumac.
Bi simaqê hat naskirin, ji îştî xatirê wê, mesela şûre da nav lê kirin Xirabê Simaq, anû viderê berê simaq hebû. It became known by sumac, for the sake of that, for example in fame, they named it Xirabê Simaq [Sumac Ruins], because formerly there was sumac here.
Hîna simaq heye? Is there still sumac?
Haliya simaq heye, erê. Currently there is sumac, yes.
Hûn diçînin? Do you harvest it?
Em diçînin û em diçinin jî, û haliyo simaqî neyê. We plant it and we harvest it too, but currently the sumac isn't here [in season].
Di kuderê? Di gund da? Li derveyî gund da? Where? In the village? Outside the village?
Li nav gundo jî heye û dervoyî gund jî heye. There is inside the village and outside the village too.
Wîn pê debara xwe jê dikin? Do you make your living from it?
Em debara xwe jê dikin lê ne weqasê da. Em debara xwe zêde zêde bi pez dikin, bi zeytûna dikin, bi rez dikin, bi henara, bi bîstana... tiştê hanê em diçînin. We make a living from it but not that much. We make our living mostly with sheep, with olives, with vineyards, with pomegranates, with vegetable gardens... we plant things like that.
Em hatin qetirş, ne musemekî esasî nuko haliyan cem me. We came to rough terrain, it is not a main season currently with us.
Musemê esasî cem me, zêde zêde zeytûn e, genim e, ceh e, pez e, bîstan e, xeyar, xiti, bacan, tiştê hono em bîstana diçînin. The main season with us is mostly olives, wheat, barley, sheep, vegetable gardens, cucumbers, acur, tomatoes, things like that we plant in gardens.
Erdê we li kuderê ne? Where are your lands?
Erdê me hinek li binî gund in, hinek dikevin hudûdê deştê Şediya, hinek digînin nîzikî hudûdê Sûrke. Our lands, some are below the village, some fall into the border of the Şediya plain, some reach near the Sûrke border.
Yanî nîzik in yanî? Ev gund hemû nîzik in. Meaning they are close? All these villages are close.
Gîş me va nîzik in. Û hudûdê... ardê me û zeytûn jî zate, owo li binî Kurê hene, li binî Kumreşê hene, nîzikî ardê Dûlê hene, li kêşûrê hene, li sindirê hene. All are close to us. And the border... our lands and olives actually, they are below Kurê, below Kumreşê, near Dûlê land, on the slope, at Sindir.
Derdorê me, evê gundana em gî cîranê hev din in, gîş hev va nîzik in, milkê me, taximê... em gî taximdaşê hevdun in, em gî nav hevdu ne. Our surroundings, these villages we are all neighbors to each other, all close to each other, our property, team... we are all teammates, we are all amongst each other.
Em pêş-şeş gund li viderê ne, û taximê me milkê me gî di tav hevdu ne, gî nav hevdu ne. We are five-six villages here, and our group, our property is all mixed together, all amongst each other.
Niha birê Mihemed tişkî şte bipirskim, na behsa got gundê we jî nîzik in. Ema sedem çi bû ji wir hatin vir yanî? Now Brother Mihemed, I will ask you something, you mentioned your villages are close. But what was the reason you came here from there?
Ê weleh kako em we çaxê tarîxê wextê em hatin di heştê û neha da, û berî vê bîst salî em hatin viderê, em sebebê reîsî ji dest manê pez da ketin viderê. Eh well brother, at that time of history when we came in eighty-nine, and twenty years before that we came here, the main reason we ended up here was for the sake of sheep.
La ewa gundê me jor bûn! Erda bilind in. But those villages of ours were up [high]! High lands.
Zivistan tê berf, qirbo tê, yanî heywan niko zêde li wir bimînin. In winter snow comes, frost comes, meaning animals cannot stay there much.
Em hatin viderê, viderê hinekî germik e. We came here, here is a bit warmer.
Viderê sînor e, sînorê Tirkiyê ye, viderê, viderê, viderê hinekî deşt e, beriyê. Here is the border, the Turkish border, here, here, here is a bit plain, countryside.
Hinekî ji ber sur û seqemê em hatin viderê. We came here somewhat because of the biting cold and frost.
Wextê em hatin viderê, em li viderê bi cîh bûn, êdî em venegerîn. When we came here, we settled here, we didn't return anymore.
Û ji berî wê ji bîst-sî salî bav û kalê me dihatin, havînê diçûn zozana, zivistanê dihatin viderê diqişlin. And twenty-thirty years before that our ancestors used to come, in summer they went to the high pastures, in winter they came here to winter.
Viderê wek kîşlak bi, cîyê qişlê bi. Here was like a winter quarter, a place for wintering.
Lê di heştê û neha da, em bi temamî hatin viderê. But in eighty-nine, we came here completely.
Em li viderê bi cîh bûn, me xaniyê xwe çêkirin, me cîhê xwe çêkirin, me gora xwe çêkirin, me mizgefta xwe çêkirin, me dibistana xwe çêkirin. We settled here, we built our houses, we made our places, we made our graves, we built our mosque, we built our school.
Me karê xwe kir, yanî em li viderê bi cîh bûn. We did our work, meaning we settled here.
Em nûko gundê Xirabê Simaq in, ser bi Raco ve ne, navçeya Raco ne. We are now the village of Xirabê Simaq, belonging to Rajo, Rajo district.
Em ji Raco ji dûr nînin, teqrîben çazde kîlometre em ji Raco dûr in. We are not far from Rajo either, approximately sixteen kilometers we are far from Rajo.
Rêya me jî heya ber derî qîr e, asfalt e, giş xweş e. Our road is asphalt up to the door, it's asphalt, all good.
Ceyran heye, av heye, şukur ji Xwedê re, halê me xweş e, em li viderê dijîn. There is electricity, there is water, thanks to God, our situation is good, we live here.
Cîhekî bilind e, pir xweş e, hewayî wî pir paqij e, pir xweş e. It's a high place, very nice, its air is very clean, very nice.
Gelekî xweş e, cîyê me pir bilind e, havînê hênik e, zivistanê jî ne sar e. Very nice, our place is very high, in summer it's cool, in winter it's not cold either.
Ji ber ku berî li ber me ye, tav li me dide, cîyekî asê nîne, cîyekî li ber tavê ye. Because the plain is before us, the sun hits us, it's not a rugged place, it's a place facing the sun.
Cîyê me gelekî xweş e. Cîyê bilind e, dimîne sê meha, çar meha, mehekê, dibe kurbû, dibe berf. Our place is very nice. It is a high place, it remains [covered] for three months, four months, one month, maybe fog, maybe snow.
Ji iştî xatirê pez da, zêde zêde em doketin viderê. For the sake of the sheep, mostly we came down here.
Viderê hinekî... noqtekî rind e. Here is a bit... a good spot.
Bêşe. Owe pezê xwe dibin kuderê? Wîn çira dikin? Okay. Where do you take your sheep? Do you graze them?
Em pezê xwe, zivistanê li viderê çêre heye, zivistanê çê tê, teqrîben şeş meh, heft meh li viderê em xwedî dikin. Our sheep, in winter there is pasture here, in winter pasture comes, approximately six months, seven months we keep them here.
Pez, di nav vê çolê da, di vê geliyê da, di vê darê da. Sheep, in this wilderness, in this valley, in these trees.
Teqrîben pênc meh şeş meh jî em didin xim deştê, ji ber ku avê me li viderê tîn e, av kêm e. Approximately five months six months too we send them down to the plain, because our water here is scarce, water is little.
Deştê av heye, iştî xatirê avê da em wî pezê xwe şeş mehê havînê em gî dadixin deştê, manê avê da. In the plain there is water, for the sake of water we take all our sheep down to the plain for the six months of summer, for the sake of water.
Mişkîla me viderê o reîsî, avê me tîn e. Our problem here, the main one, our water is scarce.
Ava batmonê vira dibêjin ê? They call it Batmon water here, right?
E, cema ava batmonê heye. Li viderê bi şerqî me da kaniyek heye viderê dibên Bîra Sorsînê. Yes, the Batmon water is there. Here to our east there is a spring here they call the Well of Sorsînê.
Qestele cem e, di mabeyna me û Şediya da kaniyek heye ew jî dibên Kaniya Qestelê. Qestel [spring] is nearby, between us and Şediya there is a spring, they call that Kaniya Qestelê too.
Em tên ser mesele ziyarete, viderê serê Kurkê, Kurk hat navkirin û hat naskirin bi vê ziyaratê, ziyaretik me li viderê heye. We come to the issue of the shrine, here the top of Kurkê, Kurk was named and known by this shrine, we have a shrine here.
Çend xanî têda hene? How many houses are there?
Xanî teqriben 17 xanî têda hene. There are approximately 17 houses.
17... hine jê... hinek beton in, hinek zinc in. Ekserî xwe jî zinc in. 17... some of them... some are concrete, some are zinc. The majority of them are zinc.
Ê berê ev gundê we... malên we hemû zinc bûn, ne? Before, this village of yours... your houses were all zinc, right?
Berê giş zinc bûn. Before, they were all zinc.
Nedhiştin gewrîn? Did they not allow renovation?
Nedihatin gewrîn. Divê demê... di heftê û duyan virda... They couldn't be renovated. In this time... from seventy-two onwards...
Hama ji berî wê... dewletê yasa derxist, nehişt kes... tu oda bigirî, tu betonê lêkî, tu kevirê tu çî bikî li vî gundî. But even before that... the state passed a law, it didn't let anyone... build a room, pour concrete, lay stone or do anything in this village.
Jiber ev gunda, ciyê wî... ciyê elemê... tim xerakirinê. Sê neqla... ev gunda xera bûye. Because this village, its location... the location of the world... is always in destruction. Three times... this village has been destroyed.
Tim bidestê... kesê... berê. Always by the hands of... people... before.
Noka jî, ji... heft sal û heşt sala virda, millet giş... hewşgirtin, giş betonkirin. Now too, from... seven or eight years onwards, the people all... built courtyards, all poured concrete.
Yanî... çîçkê... mecal dan millet... vê hewşê, vê betona... çî bikî. Meaning... a little... they gave opportunity to the people... this courtyard, this concrete... to do whatever.
Ema berê giş zinc bûn. But before they were all zinc.
Na... behsa dibistanê bikin. Na di gundê we da dibistan heye? No... let's talk about the school. No, is there a school in your village?
Dibistan tune keko. There is no school, brother.
Em dibistanê kî derê dixwînin... We study school where...
Zarok diçin kî derê dixwînin? Where do the children go to study?
Zarok berê diçûn... Sindirê. Children before used to go to... Sindire.
Ew jî... teqriben bi... cinûbî gunda... şî 3 kîlometre bimeşe. That is also... approximately to... south of the village... walk about 3 kilometers.
Başûrê gund. South of the village.
Bi 3 kîlometre bimeşe, zarok zivistan, wile havîn... diçûn mektebê... Sindirê. Mekteba Sindirê. Walk 3 kilometers, children in winter, by God in summer... used to go to school... in Sindire. The school of Sindire.
Û haliyan jî... cem e... tune ye mekteb. And currently too... with us... there is no school.
Dibistan tune ye. There is no school.
Em bi hewcetî ne, zerûrî, tiştkî zerûrî ye... We are in need, necessary, a necessary thing...
Belkî di xîlal... hatina we da... xêr silamet hûn hatin cem e... There isn't.
Belkî di xîlal... hatina we da... xêr silamet hûn hatin cem e... Maybe during... your coming... safe and sound you came to us...
Em fêdekê jî we bibînin, di rêkê... We see a benefit from you, in the way...
Înşallah, belkî dengê we bigihê. God willing, maybe your voice will reach.
Înşallah... wela em bi hewcetî ne, zerûrî ji mekteb... qirçikê me, zarok hene, noka hûn ê sûret bibînin... çiqas qirçikê me hene. God willing... by God we are in need, necessary for school... our little ones, there are children, now you will see the image... how many little ones we have.
Deh-donzdeh qirçik me... gîhiştine merhelekê, gerek orta herine derbasî mektebê bibin... ema tune ye. Ten-twelve of our little ones... have reached a stage, they need to go enter school... but there isn't one.
Înşallah dibistanek çêbe. God willing a school will be made.
Înşallah, ser çava, xêrhatina we. God willing, upon my eyes, welcome to you.
Xwedê kêm û kasiya wene neyîne. May God not bring you lack and deficiency.
Serserî me hatina we, ehlen we sehlen... Upon our heads your coming, welcome...
Gundê Xirabê Simaq, girêdayî devera Rajo ya kantona Efrînê, 5 kîlometre dûrî bajarê Rajo, 35 kîlometre li bakurê bajarê Efrînê dikeve û 3 kîlometre dûrî sînorê bakurê Kurdistanê ye. The village of Xirabê Simaq, attached to the Rajo district of the Afrin canton, is 5 kilometers from Rajo town, falls 35 kilometers north of Afrin city and is 3 kilometers from the border of Northern Kurdistan.
Niştecîhên gund ji hersê gundên Hesen, Gewrê, Qomreşê hatine. The inhabitants of the village came from the three villages of Hesen, Gewrê, and Qomreş.
Gundê Xirabê Simaq sê caran rastî hilweşandinê hatiye, lewma ye "Xirabe". The village Xirabê Simaq has faced destruction three times, that is why it is "Xirabe" (Ruins).
Gund berê "Xirabe" bû, û piştre di sala 1980 û nehande ji nû va şîn bû û gel lê kom bûn. The village was "Xirabe" before, and afterwards in the years 1980 and ninety it grew anew and people gathered there.
Jiber ku gund bi darên simaqê navdare, ev nav lê hatiye kirin. Because the village is famous for sumac trees, this name has been given to it.
Malbata Elîkê Mîno yekemîn malbat ji gund niştecîh bûye. Ango weke damezrênerê gund tê naskirin. The family of Elîkê Mîno was the first family settled in the village. Meaning it is known as the founder of the village.
Lê naha ev malbat li gundê Şediya dimînin. But now this family stays in the village of Şediya.
Herwiha bazirganî di gund de hene û derdora 150 kes li gund dijîn. Also there are merchants in the village and around 150 people live in the village.
Lê naha jiwan jiber sedemên bêkariyê koçî derveyî gund bûne. But now some of them, because of reasons of unemployment, have migrated outside the village.
Merheba. Hello.
Merheba li te. Hello to you.
Navê te bi xêr? Your name please?
Mehdîn. Mehdîn.
Mehdîn, dengê te xweş dihat... te xweş fî dikir. Mehdîn, your voice was coming nicely... you were whistling nicely.
Dengê te sax be. Thanks (May your voice be healthy).
Spas ji te ra. Thank you.
Belê temaşevanên hêja, wek em xuyan dikin, vir jî... hesin jê çêdibe. Yes dear viewers, as we show, here too... iron is produced from it.
Berê ji vira... ax dibirin... hesin jê çêdikirin, dibirin Tertûsê û Himsê va. Before from here... they took soil... made iron from it, took it to Tartus and Homs.
Ê zatî bi taybetî ji vir dibirin navçeya Rajo û bajarê Rajo... piraniya çiyayê xwe giştî hesin jê çêdibin. And actually specifically they took from here, the district of Rajo and Rajo town... the majority of its mountains all produce iron.
Merheba ji te ra jî. Hello to you too.
Ehlen wa sehlen. Welcome.
Em te nas bikin? May we know you?
Navê min Bekir e. My name is Bekir.
Ser çava apê Bekir. Welcome Uncle Bekir.
Xwedê emrê te xweş bike kekê. May God make your life pleasant brother.
Tu ji vî gundî yî? Are you from this village?
Erê. Ez ji vî gundî me. Yes. I am from this village.
Lê... tu ji kû derê hatiyî vira? But... where did you come here from?
Ji gundê Hesen. From the village of Hesen.
Ji gundê Hesen e. Mala Bekirî têt gotin. From the village of Hesen. It is called the house of Bekir.
Em ê hinekî li ser vê çiyê ji te bipirsin. We will ask you a little about this mountain.
Fermo. Go ahead.
Na, vir giştî hesin jê çêdibe? Now, is iron produced from all of here?
Hesin jê çêdibe. Iron is produced from it.
Ji çend sala da ve axê ji vir dibin? For how many years have they been taking soil from here?
Wele... ser pêncî salî va ye. By God... it's over fifty years.
Pêncî salî... Fifty years...
Ê kê destpêkir? Kî zanî li vir... And who started? Who knew here...
Ewa destpêkê... Bulgarî, şîrket hatinî, xendek, siftek, fûlan... That beginning... Bulgarians, company came, trench, [drilling], so-and-so...
...û merej li vê gund û... tînan... bi desta dikolan. ...and [shovels?] in this village and... brought... dug by hand.
Û teqîna... tefçîrat lêdixistin. And explosions... set off explosions.
Û ax didan hev... yekî... Û xendek... And gathered soil... one... And trench...
Û bîr dikolan... Sê-çar bîr jî kolan... me'den ji derdixistin. And dug wells... Dug three-four wells too... extracted mineral from it.
Kê kolan bîr? Who dug the wells?
Bîr hêşt... şe'bî vê de... gund û kula... bi pero. Left wells... common people in this... village and holes... with money.
Yanî destpêkê bîr kolandin? Meaning at first wells were dug?
Destpêkê... Bulgarî û şîrketê Bulgarî hatin... destpêk. At first... Bulgarians and the Bulgarian company came... beginning.
Başe... Okay...
Vê... ji di hefteyê de... şêst û hefteyê de... Bulgarî hatin vira. This... in the seventies... sixty and seventy... Bulgarians came here.
Ax kolan û şandin. Ma'den jê kişandin. Dug soil and sent. Extracted mineral from it.
Ê... ema destpêkê çawa zanîn ji vê axê hesin çêdibe? Kê dî yanî? But... but at first how did they know iron is produced from this soil? Who saw, meaning?
Çûn fehs kirin, birin şîrketê, fehs kirin. Went examined, took to company, examined.
Û çi jê çêdibîne vira? And what do they produce from here?
Vir... hêşta hesin jê çêdibe, çîmento jê çêdibe... Here... still iron is produced from it, cement is produced from it...
...madek... beqir... û sabqa... evana jê çêdibe. ...a substance... copper... and alloy... these are produced from it.
Na, êd li vir kar dikirin... ji vir bûn, yan ji derve bûn? No, those working here... were they from here, or from outside?
Ji vir bûn. Ê şuxul dikir. They were from here. Those doing work.
Kî bûn ew kesên têda kar dikirin destpêkê? Who were those people working in it at the beginning?
Em bûn. Ez bûm, Hesenê Reşî bûm. Hecî bûm... Reşo bûm... her hem jî derkî. We were. I was, Hesen Reshi was. Heci was... Resho was... everyone from around here.
Haya berî bi çend sala li vir kar dikirin? Until before how many years were they working here?
Du... ser pêncî salî va ye. Two... over fifty years.
Yanî haya kengî axê ji vir dibirin? Haya niha dibin? Meaning until when did they take soil from here? Do they take it until now?
Haya niha... dibin. Lê va çend sal in, naben. Until now... they take. But these few years, they don't take.
Jiber ku... nîzam ew bû. Pênc-şeş sal in, ne axê naben. Because... the regime was that. Five-six years, no they don't take soil.
Yanî berê dewletê dibir? Meaning before the state took it?
Dewletê dibir. The state took it.
Û şîrket li Tertûsê hatibû vekirin û li Himsê hatibû vekirin... Çima qebûl li vir va nebû çima? And a company had been opened in Tartus and had been opened in Homs... Why was it not accepted here, why?
Ê go av tune ye. Eh they said there is no water.
Av li ba we heye. You have water.
Av çemê reş... dûr e... li Meydanêkê... Me'ele... em fêde jê nabînin. Water of Kara-Su (Black river)... is far... at Meydan... Issue... we don't see benefit from it.
Bixo... rê dikirin. Haya şîmalî... Bîra Sor Sinê, derê... haya... xona derê... By themselves... they managed. Until north of... Bira Sor Sine, the pass... until... the pass...
Bi çiyayê... qûntara çiyayê reş... di rê da, ev me'dena pir e. By the mountain... foothills of the black mountain... in the way, this mineral is plenty.
Digihê Atmana... evana pir e. Xêr berek pir e. Reaches Atmana... these are plenty. The bounty is plenty.
Yanî pir dirêj e? Ji vê çiyayî giştî dibin? Meaning very long? They take from this whole mountain?
Erê. Yes.
Tu derdin din heye? Em bêjin ji bajarê Rajo tu derdên heye? Is there any other trouble? Let's say from Rajo town do you have any troubles?
Ewş... dibin. Li aşava jî dibirin... Çiyayê Mîra dibirin... That... they take. At Ashava too they took... Mountain of Mira they took...
Ji geliyê Tîra dibirin... Giştî dibirin. Giya Erebok dibir. From the valley of Tira they took... All they took. Erebok Grass took.
Yanî ew... dewletê dibir ji xwe re pê fêde dikir? Meaning that... the state took it to benefit itself?
Dewletê dibir. The state took it.
Dewletê fêde jê didî... The state saw benefit from it...
Fêde jê didît. It saw benefit from it.
Enikê ev kula... kûlan... av têda sekinî... Em pezê xwe lê av didan... So this pit... digging... water stood in it... We watered our sheep at it...
Wexta kuncê xwel... qirêj... dişuştin... gulek cûçikê avê xwe pak bû... When [clothes/earth?]... dirty... washed... a small lake of water was clean...
...ma'ne vexwarina me dibir... badî piştî pez pir bû, me dikişand ji Bîra Sor Sinê av dianî... ...meaning it provided our drinking... after the sheep became many, we drew/pulled from Red Well of Sine brought water...
Em spasiya te dikin. We thank you.
Gelekî spas, serxweş. Many thanks, cheers.
Xelkê gund dabara jiyana xwe bi çandiniyê dikin. Simaq û zeytûn berhemên sereke ne. People of the village make their living by agriculture. Sumac and olives are main products.
Di gel wan hin malbat sewalan ji mî û bizinan xwedî dikin. Along with them some families raise animals of sheep and goats.
Û karê çêkirina berhemên şîr, hemî... ji ser milê jinan e. And the work of making milk products, all... is on the shoulders of women.
Ew berhemên xwe li bazarên Rajo û Efrînê difroşin. They sell their products in the markets of Rajo and Afrin.
Hêjayî gotinê ye ku berhemên pezê gundê Xirabê Simaqê, baştirîn berhem in. It is worth mentioning that the products of the flock of Xirabê Simaq village are the best products.
Jiber ku bêtir... xozayî ne... û biduristî têne çêkirin. Because they are more... natural... and are made correctly.
Li rojhilatê gund, erdekî zênî... li başûr gundê Şediya, li rojava Deşta Hemqê... û li bakur Geliyê Sarisîn in. To the east of the village, a [zênî] land... to the south Şediya village, to the west Hemqê Plain... and to the north Sarisîn Valley.
Li rojava gundê... Zuwêrekê heye. Tê de pênc şikeft hene. To the west of the village... there is Zuwêrek. In it there are five caves.
Li başûr Geliyê Şikefta Lûlê... Xirabê Kêşûlêr... û li rojhilat Gelî û Bîra Sarisîn in. To the south Valley of Lûlê Cave... Xirabê Kêşûlêr... and to the east Valley and Well of Sarisîn.
[Muzîk] [Music]
Belê, îro jî em li gundê Xirabê Simaq digerin. Yes, today we are touring the village of Xirabê Simaq.
Em hatine derbasî mala kî bûne, em dixwazin kî ji wê malbetê nas bikin? Whose home have we come across? Who from this family would we like to meet?
Hinekî çîçî dibînin... Merheba ji we ra. We are seeing some things... Hello to you.
Ehlen û sehlen û merheba ji te ra jî, û ji qenatê Ronahî ra jî, û ji vî rûyê ra jî. Welcome and hello to you too, and to the Ronahî channel, and to this face [viewers/crew].
Elhemdullah, ghemgîş ten, vê royê em keyfxweş in. Praise be to God, we are all together, on this day we are happy.
Bi zimanê xwe, di malê xwe da, li dayîrê xwe da, deng dikin, diaxivin. In our own language, in our own home, in our own circle, we make our voices heard, we speak.
Û saeta we giyan xweş. And may your hours be pleasant [Health to your souls].
Sax bî. Em destpêkê te nas bikin? Long life to you. Shall we get to know you first?
Navê min Subhî ye, Subhî Mehmedî Elî, kurê wî ye. Kûmîna Xirabê Simaq. My name is Subhî, Subhî Mehmedî Elî, his son. From the commune of Xirabê Simaq.
Ser çava Apê Subhî. You are welcome [On my eyes], Uncle Subhî.
Li ser çava, hele. You are welcome, hello.
Dayê, em te jî... Dayê em te nas bikin? Mother, let us also... Mother, shall we get to know you?
Navê min Haznî ye. My name is Haznî.
Ser çava. You are welcome.
Ez kulfeta Subhî me. I am Subhî's wife.
Ser çava. You are welcome.
Êsta em li Xirabê Simaq in. Now we are in Xirabê Simaq.
Ser çava. Evî de Haznî... tu ne baş kevn î wiyê? You are welcome. So, Haznî... you aren't originally from here?
Navê me... gundê me Elîno. Our name... our village is Elîno.
Eskerê Mislisleqê da bûn. Jê yekî hez kir, çerkez bûn. They were in the Mislisleqe military [Likely referencing a specific conscription or unit]. One of them fell in love, they were Circassians.
Navê xwe Haznî bû, wî ermerê xwedê kir. Her name was Haznî, she passed away [God did his command].
Li ku derê bûn? Where were they?
Li ku derê bûn ew? Where were they?
Ew eskerê Mislisleqê bûn. They were soldiers of Mislisleqe.
Ê li ku derê eskerîya xwe kir? And where did he do his military service?
Mislisleqê, ezbenî, Cizîrê, ber Cizîrê. Ah... Mislisleqe, sir, Cizîre [Jazira], near Cizîre. Ah...
Tu zanî berî vê demekê li Cizîrê bûm, hîn hedîs û rasteqeşekî hatim, navê xwe Haznî bû, ew jî Cizîrî bû. You know, a while ago I was in Cizîre, I came across a story and a coincidence, her name was Haznî, she was also from Cizîre.
Cara didiya ez dibihîzim navê te. This is the second time I am hearing your name.
Ew jî ewîr bû, paşê ro zewicî, lawikê xwe tenê bû, ez jî qîza elî bûm, epî nav kirim. He was also a passerby/stranger, then he married, he was an only son, I was Elî's daughter, he named me [after his mother/relative].
Temam. Xwedê va bihêle. Çend zarokên te hene? Okay. May God spare them. How many children do you have?
Şeş in. Sê qîz in, sê lawik in. There are six. Three are girls, three are boys.
Xwedê ji te ra bihêle. May God spare them for you.
Gelo zewicandine? Have they been married off?
Qîzik û sê law zewicandine, didu jê mane. The girls and three boys are married, two of them remain.
De inşallah eqûbet li wan be jî. God willing, may it correspond to them too [may they also have good fortune].
Li ser keftinê be jî. May it be with success.
Sax bî. Sax bî. Weha cem te, Apê Subhî. Long life to you. Long life. Coming to you, Uncle Subhî.
Ee, erê wile. Yes, yes indeed.
Kaka, tu çi ji me ra çêdikî? Brother, what are you making/doing for us?
Ezbenî, mesela merî xudanpez... Sir, for example, a man who owns sheep...
Erê. Hûn jî xudanpez in? Yes. Are you also sheep owners?
Ê tebî, em gih xudanpez in. Merî xudanpez, meselen... Of course, we are all sheep owners. A man who owns sheep, for example...
Zangelekî, darekî, tiştekî heywanê xwe bixemilîne. A bell, a stick, something to decorate his animal.
Bi çi tûnî meselen li cem xwe va tekê, tiştin çêke, tekê biçirîne meselen wî tiştî çêke destê wî ye heywanî ke. With whatever implies, for example, near him, he makes things, makes it glisten, for example, makes that thing and puts it on that animal's hand/leg.
Di wextekê da tine bû. Meselen meheri xwa ya beqesand. In a certain time, it didn't exist. For example, the ewe had to be shorn.
Û meselen li ser karê xwe l'çolê, ma darekî xwe yê dest xwe kir, bi teşî kir, şûna teşiyê. And for example, during his work in the wilderness, he took a stick in his hand, made it into a spindle, in place of a spindle.
Û hemê wan badin... meselen yake nax ji kuynim wî çolê. And he would spin/twist them... for example, one thread from... [unclear] in that wilderness.
Hemê wan badin, bi wî darkî hêriyê xwa ve pincirin... He would twist/spin them all, tease out his wool with that stick...
Û çêkin... And make it...
Tu niha vêya, ji vêya ra çi dibêjin? Tu niha çi dikî, vî karê te? Right now, this, what do they call this? What are you doing now, this work of yours?
Vî karî, karê birînê ye. Pez em dibirin. This work, is the work of shearing. We are shearing sheep.
Hûn pez dibirin? You are shearing sheep?
Em pez dibirin. Ee, mesela pez, dest û pê girêdane. We are shearing sheep. Uh, for example, the sheep, the hands and feet are tied.
Dest û pê girêdidin? You tie the hands and feet?
Dest û pê girêdidin. Emê paşê jî çi bikin? Berdin erdê, bikin nax. We tie the hands and feet. What do we do after? We lay it on the ground, make it [ready for] the thread/shearing line.
Eger me kir nax, şûnda, emê... If we put it in line, afterwards, we will...
Paşê rabin, kajiyê xwe çêkin. Then we get up, prepare our shears.
Em vêre bibînin, vê kajiyê. Let us see here, these shears.
Navê vê kajî ye. The name of this is kajî (shears).
Te gul mino? Did you hear me?
Çawa çêdibe? Bi du tûna çêdibe. Ha vo meqeskî ye. How does it work? It works with two ways. This is a scissor.
Meqeskî. A scissor.
Ha vo meqeskî ye. This is a scissor.
Û... ha vo jî... adî... And... this is also... ordinary...
Yek ser, yek bin. One over, one under.
Yek ser, yek bin, li xetê çêkirin. One over, one under, creating the line/row.
Hemê wina, meselen lingê xwe... All like that, for example his leg...
Dînin ser, yan darekî xwe bikutin erdê, tê girêdan. They put it on top, or pound a stick into the ground, it gets tied.
Û emê naxê xwe giya qandî ro va bipîvin, manê gî wekî hev derxin der. And we measure our shearing line all day like this, meaning we bring it all out even/same.
Û hemê dest pê bikin... And we start...
Yekê ban bin, yekê ban ser. Yekê ban bin, yekê bibin ser. One blade under, one blade over. One blade under, one taken over.
Wana nîzamî... Those systematically...
Yek ser yek bin. Yek ser yek bin. One over one under. One over one under.
Û qûr bi qûr, tabî gem doxê şaş bikin, di vir da, ê binav avê keve. And strip by strip, of course if you make a mistake with the shears, right here, it will go into the skin [cut the sheep].
Nema şî. It won't work anymore.
Welakîn li xeta noka gavo gişt desê tûna bo, xetê xoy dûxre bota no. However, on the line now, slowly, everything... [dialect unclear] the line goes straight.
Te cara şaş kiriye? Have you ever made a mistake?
Xwedê, xwedê. God, God [Yes, indeed].
Ê tabî mero silav şaş tike, gî çi kor be sa, silav... Of course, even a perfect man makes mistakes, whatever work it is, a perfect man...
Di tê da şaşbîn çêdibin. Paşê him bin, him bin... Mistakes happen in it. Then, whether under, whether under...
Mero dielimê, îşta tike tobi aqlê xwe bide ser de, yek ser yek bin, yek ser yek bin... Man learns, now he does it, of course he puts his mind to it, one over one under, one over one under...
Paşê jî, hevu navê vî çi ye? Hevû. And then, the hevu, what is the name of this? Hevû [Referencing the crossing blades].
Hevû. Hevû.
Ê lê hewa pê, ew dibe, meselen he... Yes, but with that, it happens, for example, here...
O hona... O hona dibe. Like this... It happens like this.
Paşê tike bihewilîne, vêy o cî. Then he tries a bit, at this place.
O no, dîsa tikevê pûçê xwa no têke. Dîsa yek ser, yek bine... Like that, again he puts this tip of his in. Again one over, one under...
Yanî, ev rokê diqedê? Rojê kî? Meaning, does this finish in a day? One day?
Wile heseb meriya, yê behs heye, yê heye meselen wekî min... Well, it depends on the man, there is the fast one, there is the one like me...
Bist heb, sih heb... Twenty pieces [sheep], thirty pieces...
Eger zorê bidim xwe, pêncî heba çêkim. If I force myself, I can do fifty pieces.
Bes ez li ser xwe, hêdî hêdî, bi qeyda xwe, rehetî... But I take my time, slowly, at my own pace, comfortably...
Bist û pênc, sih heba, ez çêkim se, du saeta da ezê xilas kim. Twenty-five, thirty pieces, if I do them, in two hours I will finish.
Na di tenê kajî çêdike, yan kesê di gunda heye çêdikin? No, do you do the shearing alone, or are there people in the village who do it?
No, li gund, ab tenê çîyone... çê... No, in the village, I alone... [stutters]... do...
Û kesê din tûne? And there is no one else?
No, li gund tûne ne, bes wekî din hene, milet pir e. No, in the village there aren't, but otherwise there are, the people are many.
Erê no, bi hesab kajî dikin? Yes no, I mean counting those who shear?
Ee, nok'o li gunda, tanê... Uh, right now in the village, only...
Tênê, gunda da pûst hene, pûsta çêdikin? Alone. In the village there are skins/hides, do they cure skins?
E pûst jî tobî heye, o hewa jî hewe, i heywîn cerce dikin. Yes, of course there are skins, and that is there too, they skin the animal.
Tê bigûre, pir qul neke. You have to flay it, don't make many holes.
Paşê jî, bi sûde, û bi xê, tê terbîyoke, lenû me'nî kurm nekeve. Afterwards, with alum, and with salt, you cure it, so that, meaning, worms don't get in.
Berê meselen, isfinc tûne bû. Before, for example, there was no foam/sponge.
Û meselen yakî kê limê kero, xolîk tûne ye. And for example, someone who prayed, there was no carpet.
Li ser çi? Ser pûstî wî, heywanî xoseten, yê qurbane zêde dikirin pûst. On what? On that skin of his, specifically the animal, they used to increase the skins from sacrifices.
Xêr û di gû sewabê xwe pir e, em li ser limê bikin. Its charity and merit is great, for us to pray on it.
Û li undir da yom milet li ser rûdinên, ji erê. And inside, the people sit on it, yes.
Cem we kes kortana jî çêdike heye? Is there anyone among you who makes saddles (kurtan)?
Wele îne, ji mistê me tê der yane. Well this, it comes from our hands/craft.
Tu bi xwe çêdikê? Do you make them yourself?
E îşê de wano pir, li mistê me tê der yane, behs î... yane em bi xwe çêdikin. Uh, that work is plenty, it comes from our hands, discussion is... meaning we make it ourselves.
L'anû xê merî xudan... ewgî gî bi xelkê bikesa, te nikanî yane, te pêş nakevê. Because, goodness, a man who owns... if you do everything by [hiring] people, you can't, meaning, you won't progress.
Gerek e her kes, yanî her kes vê tiştî gî zane be? Everyone must, meaning everyone must know this thing completely?
Gerek e mero eger çikir hirû, meselen, em bibên me pez hewan. A man must, if he did whatever, for example, let's say we have sheep.
Heger lingê yekê şikî. If one's leg breaks.
Temam, ekê timarim, bang kê kim? Gerek e be'elimim. Okay, I will treat it, who should I call? I must learn.
Em bibên yek kî, biç'e te ne bizê. Let's say one, goes to... cannot give birth.
Hirû ekem tim bo tixtur? Everyday will I go for a doctor?
Gerek e ne wena be. Heger ta çi kor kir... It shouldn't be like that. Whatever work you do...
Ewê ta li ser korî ta be. Heger ti bi korî xora xowîn besa, ti psar nakevê. That should be on your work. If you are proficient/blood- tied to your work, you won't fall down.
Tikê jî heskê, û ewî xo ser be. You must also love it, and be on top of it.
Her korek waye. Every job is like that.
Gerek maraq hebe. There must be interest/passion.
Heger çi kor, î dibê milo bibê sa, gerek e, welakîn bi min yekê korîkî bikin. Whatever work, that a person does, it is necessary, however, for me, let them do a job.
Temam? Gi na ji dil da be, ez serahaten, dankim. Me'ne mebzûre neşînin vê korî axra nekim. Okay? If it is not from the heart, I frankly, reject it. Meaning, forced, don't send [me] to this work, I won't do it at all.
Belê. No te çend sal e şivantî kirî? Yes. Now, how many years have you done shepherding?
Lo, ez kê bibê... Oh, if I were to say...
Mij bavkê xoda dî, bavkê mij, bavkê xoda dî, xeyr e... I saw it from my father, my father saw it from his father, it is goodness...
Temam. Em yane xoseten Kurd... Okay. We, meaning specifically Kurds...
Em tim, wekî revîn e, tim tolanotî serî me. We always, like nomads, always plunder was upon us.
Tim... ew otî serî me. Berê ard, milk, qîmetî xwe tine bû. Always... that came upon us. Before, land, property, had no value.
Çima tine bû? Why didn't it have value?
Le'nû merî çata, merî mehkûm, gi di cîyoda tim yane dexte dijmin li ser me bû. Because the man was oppressed, the man was condemned, everywhere always, meaning the pressure of the enemy was upon us.
Heywan bi mero diçû. The animal went with the man.
Meselen heywan meteda pîşê xwa em diçûn. For example, the animal before us, and we went.
Lê hema ard, milk, tenko ji jer ro kiro. But truly land, property, you abandoned it from below.
Yane wê me'nê, demikî do, qîmetê heywîn ji î axê pirtir bû. Meaning in that sense, at a time, the value of the animal was more than the soil.
Bes noko bilerks bî. But now it has become the reverse.
Noko xêr e, me ew kûm kir, berê gi qurşînek li dûr gundikî diteqî, gund gi dirrevî. Now it is good, we gathered that, before if a bullet was fired far from a village, the whole village would flee.
Xêr e, qîmetî ard tina, bes noko bilerks. Goodness, the land had no value, but now it is the reverse.
Apê Subhî, em vegerin ser hinekî pes. Û î pazi xwe çawa dixemilînin? Bi çi û çiva? Uncle Subhî, let us return a bit to the sheep. And how do you decorate these sheep of yours? With what and how?
Meselen emê kajîyo çêkin, zangel o bistixin tûm bi tûm, heme pis... For example we do the shearing, we attach bells hill by hill [in rows/layers], all the back...
Kulo bi merko meselen çêkin, bi kêlekê xînin. We make the hats/tufts with brands for example, put them on the side.
Û bûa heye. Meselen sûring heye. And there is the bûa. For example there is the red ochre/dye.
Ta çû tûnî xost, bûa, c'ano emlî çêdikin, xêr e. Whatever way you wanted, dye, we make the spirits/animals like that, it is good.
Hirû yakî meselen çû pîşê tiştî korî pîşê sa rind bê, şirîn bê, dilî ta dixwazê. If one, for example, goes after a work, if the craft is good, is sweet, your heart desires it.
Belê. Em werin cîkê cem dayê jî. Yes. Let us come a bit to the mother too.
Saeta te xweş. Health to you [Your hour be pleasant].
Dayê? Mother?
Tu çi dikê, çi nakê di gund da? What do you do, what don't you do in the village?
Êşta em penîrê pez doşin, em penîr çêdikin. Now we milk the sheep cheese [make cheese from sheep milk], we make cheese.
Mm. Mm.
Êşta em korî mal dikin. Now we do the housework.
Êşta em ya kî kî bistan hene... Now we have a vegetable garden...
Bistan hene. There are vegetable gardens.
Hew, korî me hew e. That's it, our work is that.
Apê Subhî zane strana bêje? Tu nizanî? Does Uncle Subhî know how to sing songs? You don't know?
Zane? He knows.
Zane? He knows?
Kîja kelîmê dibêje? He knows.
Kîja kelîmê dibêje? Which word does she say?
No, barê me de mela nizane bêje. No, don't let him tell us/the mullah that he doesn't know.
Tu çi dixwazê wî zane. Whatever you want, he knows.
Bes se'het zire, pir nizane tişta. But his health is rough/tough, he doesn't know many things [modesty/joking].
Emê bera Apê Subhî... Apê Subhî tiştekî ji me re sernûke bêje. Let us leave it to Uncle Subhî... Uncle Subhî, tell us something new.
Ez zanim tu fît dikê. I know you whistle.
Ê tobî, tobî. Yes of course, of course.
E keremke. Please, go ahead.
[Stran] [Singing]
Lolo... lo lo lo... Lolo... lo lo lo... [Vocables common in Dengbêj style]
Gelo bigo... lo... lo Ferato... If he said... lo... lo Euphrates [Ferat]...
Herê migo... Yes I said...
Erê mala xelqê bi agir bikeve tew. Oh, may the stranger's house catch fire, oh.
Erê mlo dibê seba lawikê wa şox û şeng e, delal ji rûkenê ber masa dibê ber defkê [unclear]. Oh, saying because of that boy, charming and joyful, the dear one with the smiling face at the table, saying [unclear].
Erê migo kekê Zelîxanê. Oh, I said Zelîxan's brother.
Yar biqurban Zelîxanê. My love, a sacrifice for Zelîxan.
Erê nago mala xelqê bi agir bikeve tew. Oh, saying may the stranger's house catch fire, oh.
Seba dibê lawikê min î delal ji rûkenê ber masa. Because saying my dear boy with the smiling face at the table.
Erê dibê mlo pêda, pêda, bi şewitiya gundê me yî herra çi mlo si fesato. Oh saying go after him, after him, with the burning of our village, oh how full of gossip it is.
Lo wiko cew fesato. Oh boy, what gossip.
Erê migo dil bera, dil bera, dil bera, dil bera, dil bera. Oh I said heart taken, heart taken, heart taken, heart taken, heart taken.
Erê serê yara ser bidîman biqurbano dil bera. Oh the head of the lovers, upon faith, sacrifice, heart taken.
Erê dinya fanî saet dinya xweş e şirîn e. Oh the world is mortal, the world is nice and sweet for an hour.
Erê berê lo lo lawiko yar biqurban namîne şikestora. Oh before, oh boy, my love, a sacrifice, it does not remain for the broken one.
Lo wiko şikestora. Oh boy, for the broken one.
Erê dibê serê mi biqurbano la lao. Oh saying may my head be a sacrifice, oh boy.
Erê dibê weza nibim dinya namîne ji min û te rao. Oh saying if I do not exist, the world will not remain for me and you.
Erê dibê... qapûzî xwe bimalo mewalê dinyê ra mekin. Oh saying... do not gather your greed for the wealth of the world.
Erê dibê dinya ne bi zêra ne bi perao. Oh saying the world is neither with gold nor with money.
Erê dibê ne dibê çima bi xêr û zêtûna ne bi mexzeo. Oh saying, not saying why with goods and olives, not with stores.
Erê dibê serê mi biqurban o. Oh saying may my head be a sacrifice.
Erê dibê çima tiştek mera xilas nake. Oh saying why nothing saves us.
Erê dibê ne bi lafa ne bi şûro. Oh saying neither with words nor with the sword.
Lo wiko hay bi şûro. Oh boy, alas with the sword.
Hêjayî bîrxistinê ye ku piraniya xaniyên gund bi dar û dîrekan serlêkirî ne. It is worth mentioning that most of the village houses are roofed with wood and poles.
Ku dihêle havînan hênik be û zivistanan jî germ be. Which allows it to be cool in summers and warm in winters.
Jiber ku gund biçûk e, dibistan li gund nîne. Because the village is small, there is no school in the village.
Lewma şagirtên gund neçar in ku baştirî sê kîlometreyî qut bikin û biçin dibistana gundê Gurê. Therefore, the village students are forced to travel more than three kilometers to go to the school in Gurê village.
Gundê Xirabê Simaq bi welatparêziya xwe navdar e. The village of Xirabê Simaq is famous for its patriotism.
Gelek xort û keçên gund tevlî refên YPG û YPJ û Asayîşê bûne. Many young men and women of the village have joined the ranks of the YPG, YPJ, and Asayish.
Û herwiha di saziyên Rêveberiya Xweser de jî kar dikin. And they also work in the institutions of the Autonomous Administration.
Merheba. Hello.
Ehlen û sehlen, ehlen ehlen. Welcome, welcome, welcome.
Çewanin baş in? How are you, are you well?
Em baş in elhemdulîlah, tu çawayî? We are well, praise be to God, how are you?
Sax bî, xwedê rehetî bide we. Be healthy, may God give you comfort.
Ehlen elhemdulîlah. Welcome, praise be to God.
Em hatin, em li gundê we ne lê, ama min tiştek taybet... bi rastî jî ama di gundê we da dît. We came, we are in your village, but I saw something special... truly, in your village.
Ev odana... wîn çi jêra dibêjin vê odana? This room... what do you call this room?
Em jêra dibêjin qişle. We call it 'qişle' (barracks).
Qişle? Qişle bi Tirkî ye? 'Qişle'? 'Qişle' is in Turkish?
E walahî qişle ye... zinc. Yes, by God, it is 'qişle'... 'zinc'.
Zinc. Wîn dibêjin zinc ne? Jiber ku Tirk dibê qişle. 'Zinc'. You call it 'zinc', right? Because Turks say 'qişle'.
Em dibêjin zinc. We call it 'zinc'.
Em ê dîwar çêkin, ji wêrî xwe bigrin... We build the wall, take it from there...
Çêkin, dûzmiş kin, tîrê xwe di ser ra dînin... çatî lêxin... Build it, smooth it, place our beams over it... put the framework on it...
Paşê hemî sidir kin. Then cover it all with 'sidir' (mats).
Bi sidir jî bo çi? Manî pûş pêda berba nebe. Why with 'sidir'? So the straw doesn't fall through.
Û em ê pûşê xwe lêxin û di ban da... ne baran tê, ne tiştek. And we put our straw on it and on the roof... neither rain comes in, nor anything.
Na na, ev odana wîn dibêjin zinc. Ev li cema we û li Sûrkê tenê hene ne? No no, this room you call 'zinc'. These only exist at your place and in Sûrk, right?
E... li Sûrkê jî hene. Li erderê lê hene. Yes... they exist in Sûrk too. They are everywhere there.
Erende lê çêdikin, manî pês. Li wana jî çêkirine. They build them like that, [unclear]. They built them too.
Ew jî deşta Hemqê zatên? That is also the Hemq plain essentially?
E... li we jî çêkirine. Yes... they built them at your place too.
Ev xaniyê te rind e ne, evna? Your house is good, right, these ones?
E rinde, havînê çiqas hênik in. Yes it's good, how cool they are in summer.
Te ji van hez dikî lê, ji vî xanî te heye an ji yê... Do you like these, do you prefer this house or the...
Wele de ez... hem hez dikim, bas noka ketî we em çîçikê jî jê saji bûn. Well I... I both like it, but now it has gotten [old], so we are a bit tired of it.
Enîkê didin pêşiyê. We are putting the new ones forward.
Yanî ev xaniya baş e? Rind e? So is this house good? Is it nice?
Baş e rind e, bes zivistanê em ditirsin, em dibêjin ba yanî rake, derbike. It is good, it is nice, but in winter we are afraid, we say the wind might lift it, blow it away.
Na we zivistanê çawa dikin? Na na eva... No, what do you do in winter? No no, this...
Em naylon... em çadirê dikin ser. We put nylon... we put a tarp over it.
Zivistanê û havînê em radikin. Wekî din pûş hênikî dide. In winter, and in summer we take it off. Otherwise, the straw gives coolness.
Ne bi dîrek e? Û ser wê jî pûş e. Is it not with poles? And straw on top?
Dîrek û pûş e. It is poles and straw.
Tiştek din tê nîne. There is nothing else in it.
Sidir di bin da ye. 'Sidir' (mat) is underneath.
Mani pûş... danakeve erdê. Pêda berba nebe. So the straw... doesn't fall to the ground. Doesn't blow down.
Na xaniyê berê giştî axî bûn. No, the houses before were all earthen.
O dema zivistan dihat, hemû ser wê xaniyê derdiketin lûx dikirin, ji bo dilop neyê. Oh, when winter came, everyone would go up on that house and roll it [with a stone roller], so it wouldn't drip.
Bo dilopan, dilopan, dilop dihatin dilop pê werin. For drips, drips, drips came, drips would come on them.
Xaniyê we berê ne we bûn? Were your houses not like that before?
Ma ne giştî me ye xwa. Aren't they all ours.
Yanî heya niha, em diçûn gunda û hîn xaniyên hîn hene ne? I mean until now, we went to villages and there are still houses, right?
Lê bi taybet li Kobanê û li Cizîrê giştî ev xaniya pir in. Zehf in ji vî xanî. But specifically in Kobani and Cizire, these houses are many. There are lots of this house.
Lê ama Efrîna pir kêm mane. But in Afrin, very few remain.
Berê lûx dikirin, ama dema zivistan dihat, şilî dihat, digot em xaniyê xwe lûx kin... Before they used to roll them, but when winter came, rain came, they said let's roll our house...
...jibo dema baran barî ew dilopa neke. ...so when it rained it wouldn't drip.
Hîn ew erdê jî bi axê dihebandin, gişîl dibî tûm didanê. They used to plaster that floor with earth too, when it got muddy they would add soil to it.
Ne we bî? Was it not like that?
Erê. Yes.
E, hundirê jî bi rastî jî ama pir xweş we çêkiriye. Eh, the inside too, truly you have made it very nice.
E, pir me xweş çêkiriye. Yes, we made it very nice.
Av sidra, manî pûş pêda berba nebe. Nîzamî be. This 'sidir', so the straw doesn't fall down. So it's orderly.
Destê we na gihî nê ne? Your hands don't reach it, right?
Digihî nê, digihî nê. Çu nagihî nê? It reaches, it reaches. Why wouldn't it reach?
Ew dewa ketî ji. That spot has fallen/sagged too.
E, maboa merwahe ye zotida... Eh, because of the fan there...
Û havînê çawa ye zivistanê? And how is it in summer, in winter?
Hênik e. It is cool.
Havînê vê pûşê hênikî dide. In summer this straw gives coolness.
U wextê ku me mişembê jî kir ser, germ dibe. Bê na tê der. And when we put the tarp on it, it gets warm. Wind doesn't come inside.
Niha di gundê we da ev xane... axîn e li giştî wek vê çîmentoyê ne? Now in your village, are these houses... earthen or are they all like this cement?
No, ye pir axîn e. No, it is mostly earthen.
Ye minû we hewalî subhî bû çîmento ye. Wekî dî go axîn e. Mine and that friend Subhi's was cement. The rest are earthen.
Gi axîn e? All earthen?
E, zereqe nekirne. Yes, they haven't plastered them.
Kerem ki işkemetê bî, kerem ki vir de were. Please bring the stool, please come here.
Neha ev ode wek tenê ye? Now is this room like the only one?
A. Yes.
Odek tenê ye? Only one room?
Bes pir baş e ev xaniyê xudanê da min. But it is very good, this house the Lord gave me.
Çima? Eselem. Why? Peace.
Bes emê biguherin. But we will change it.
Em biguherin, erê. We will change, yes.
Bi rastî jî ama xanê pir xweş in. Truly the houses are very nice.
Carek emîn, a di rojava Kurdistanê de bi vê rengî dibînim. Pir xweş çêkirine. Saeta we xweş. For the first time, I see this style in Rojava Kurdistan. Very nicely made. Health to your hands.
Te ji xweş. Yours too.
Ahlen bik, serxwebûn azadî bijî şehîdê me. Thank you very much.
Ahlen bik, serxwebûn azadî bijî şehîdê me. Welcome, independence, freedom, long live our martyrs.
Te fûgirî te... te xemla zozana. Thanks.
Te fûgirî te... te xemla zozana. You... you are the adornment of the highlands.
Heger em bimrin bi kêfa xweşî bin destê qes na tirsin. Serxwebûn azadî dixwazin. If we die, with happiness, under oppression we are not afraid. We want independence and freedom.
Ev te got te? Te tiştek got? Did you say that? Did you say something?
A min e. Te strana jî dibêjim û helbesta jî dibêjim. Yes it's mine. I sing songs and I recite poems too.
Te berê stran digota? Did you sing songs before?
Lê, gewrî min qotiye ez jixwe re berdixim. Yes, but my throat is hoarse, I just hum to myself.
Gewrî min... qewsiya cixare... My throat... the cigarette smoke...
Cixare ne baş e, ne rinde. Cigarettes are not good, not nice.
Lo ne baş e de coka min vêkeke. Te xwîniya min bûya. Oh it's not good so fix my situation. It has become my habit.
Spas ji were saeta we xweş. Thanks to you, health to you.
Ahlen û sehlen. Welcome.
Spas saeta we xweş. Thanks, health to you.
Belê îro jî em li gundê Xirabê Simaq in. Yes, today we are in the village of Xirabê Simaq.
Me xwestin ku vê gundî em nas bikin. We wanted to get to know this village.
Neha jî em derbazî malekê bûne. Dayîk rûniştine, derdora me em spasiya wan dikin. Now we have passed into a house. The mothers are sitting, around us, we thank them.
Lê ama behsa xwarineke, xwarineke bi taybet, caraye yekemîn ez dibîsim, yanî. But about a food, a special food, the first time I hear of it, actually.
Min li vê gundî bihîstiye. I heard it in this village.
Hindikî emê bi hevra neke dayîka nas bikin. A little bit together let's get to know the mothers.
Û emê hînî ki xwarina wa nas bikin. And let's learn to know their food.
Merheba jara dayê. Hello aunt.
Ahla û sehla. Welcome.
Em wa nas bikin? Shall we know you?
Navê mi Zêneb e. My name is Zêneb.
Serçava. Upon my eyes (You're welcome).
Navê mi Sadiqa. My name is Sadiqa.
Navê mi Wahîda. My name is Wahîda.
Navê mi Ferîda ye. My name is Ferîda.
Navê mi Saliha ye. My name is Saliha.
Serçavê min dayê. Upon my eyes, mother.
Em spasiya we dikin. We thank you.
Warin tiştina... wena hazir kirine. Cara yekemîne em dibihîsin. You have... prepared things. It's the first time we hear [of this].
Ka ev çiye? Ji me ra li ser vê bêje. What is this? Tell us about this.
Heva hekîb e, vêra dibên hekîb. This is a saddlebag, they call this a hekîb.
Ka ev çiye? Ji me ra li ser vê bêje. What is this? Tell us about this.
Heva hekîb e, vêra dibên hekîb. This is a saddlebag, they call this a hekîb.